વિકાસની વાત

ભારતીય રેલ્વે હવે ખાલી પ્લાસ્ટિકની બોટલના આપશે પૈસા, જાણો શું છે યોજના???

89views

એક તરફ, કચરા અને પ્રદૂષણના વધતા ઢગલાઓથી આખું વિશ્વ ચિંતિત છે. જ્યારે કેટલાક દેશો આ કચરાનો વધુ સારી રીતે ઉપયોગ કરીને પર્યાવરણીય સંરક્ષણમાં મહત્વપૂર્ણ ફાળો આપી રહ્યા છે. ખૂબ જલ્દીથી ભારતનું નામ પણ આ યાદીમાં શામેલ થવા જઈ રહ્યું છે.

સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ એ ભારત જેવા મોટા દેશમાં એક મોટી સમસ્યા છે. સૌથી વધુ જોખમ પ્લાસ્ટિકના કચરાથી છે. ખાસ કરીને સિંગલ-યુઝ પ્લાસ્ટિક વેસ્ટથી. ભારતીય રેલ્વેએ પ્લાસ્ટિકના કચરાની ટ્રિટમેન્ટ માટે એક અનન્ય પહેલ શરૂ કરી છે.

ભારતીય રેલ્વેએ હવે તેના મુસાફરો દ્વારા પ્રવાસ દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવામાં આવતી પ્લાસ્ટિકની બોટલ ખરીદવાની યોજના તૈયાર કરી છે. રેલવે મુસાફરોને દરેક ખાલી બોટલના પાંચ રૂપિયા પણ આપશે. સાંભળવામાં તે થોડું વિચિત્ર લાગશે, પરંતુ રેલ્વેએ પણ યોજના શરૂ કરી દીધી છે. હાલમાં, મધ્ય મધ્ય રેલ્વેએ તેના ચાર મોટા સ્ટેશનો સાથે આ યોજના શરૂ કરી છે. પટના જંકશન, રાજેન્દ્રનગર, પટના સાહિબ અને દાનાપુર રેલ્વે સ્ટેશન પર આ યોજના અમલમાં છે.

પૂર્વ સેન્ટ્રલ રેલ્વેએ ઉપરોક્ત તમામ સ્ટેશનો પર પ્લાસ્ટિક માટે વપરાયેલી બોટલો ખરીદવા માટે વેન્ડિંગ મશીનો મુક્યા છે. રેલ્વેનો આ પ્રયોગ સફળ સાબિત થઈ રહ્યો છે, કારણ કે સામાન્ય લોકો આ યોજનામાં ભારે રસ દાખવી રહ્યા છે. પર્યાવરણીય નિષ્ણાતોના મતે રેલ્વેના આ પગલાથી પર્યાવરણને ખૂબ ફાયદો થશે અને પ્રદૂષણ ઘટશે. રેલ્વે સ્ટેશન, ટ્રેનો અને કચરાપેટીઓમાં ખાલી પ્લાસ્ટિકની બોટલો ભૂતકાળની વાત બની શકે છે.

રેલવે પાણીની આ ખાલી બોટલોથી ટી-શર્ટ અને ટોપીઓ બનાવી રહી છે.

 

પ્રથમ તબક્કામાં, બે હજાર સ્ટેશનો પર સ્થાપિત કરવાની યોજના છે.

રેલ્વે યોજનાના પ્રથમ તબક્કામાં આ પ્લાસ્ટિકની બોટલ વેન્ડિંગ મશીનો દેશના બે હજાર સ્ટેશનો પર લગાવવામાં આવશે. આ દ્વારા પાણી અથવા કોલ્ડ ડ્રિંક વગેરે માટે વપરાયેલી બોટલનું રિસાયકલ કરવામાં આવશે. પૂર્વ મધ્ય રેલ્વે ઉપરાંત, મધ્ય રેલ્વેએ મુંબઈ સ્ટેશન અને ઇસ્ટ કોસ્ટ રેલ્વે (ઇકોર) પર કેટલીક પ્લાસ્ટિક બોટલ વેંડિંગ મશીનો મુક્યા છે. સ્વચ્છ ભારત મિશન અંતર્ગત અન્ય રેલ્વે સ્ટેશનો અને બસ સ્ટેન્ડ સહિતની ભીડવાળી જગ્યાઓ છે ત્યાં એવી વેન્ડીંગ મશીન લગાવવાની યોજના પણ ચાલી રહી છે. નિષ્ણાતો માને છે કે પ્લાસ્ટિકની બોટલનો કચરો પહોંચાડવામાં આ યોજના ખૂબ મહત્વની સાબિત થશે.

આ મશીન ખૂબ હાઇટેક છે
જેલેનો (Zeleno) માર્કેટિંગ હેડ ઉત્સવ સાહની સમજાવે છે કે આ મશીનો ખૂબ જ હાઇ ટેક છે. મોબાઇલ નંબર દાખલ કરવા માટે એક ટચ સ્ક્રીન છે. મશીનમાં ઘણા પ્રકારના સેન્સર છે, જે ખાતરી કરે છે કે મશીનમાં ફક્ત પ્લાસ્ટિકની બોટલ દાખલ કરવામાં આવી છે. આ મશીન બોટલના સંપૂર્ણ અહેવાલો પણ આપે છે, ઉદાહરણ તરીકે, તેમાં કઈ કંપની અને કેટલી મોટી બોટલો મૂકવામાં આવે છે. બોટલના કદ (અડધા લિટર અથવા એક લિટર વગેરે) અનુસાર, તેઓ તેમને વર્ગીકૃત કરે છે અને રિપોર્ટ તૈયાર કરે છે. આ મશીનોમાં વપરાતી પ્લાસ્ટિકની બોટલમાંથી થ્રેડ તૈયાર કરવામાં આવે છે. તે પછી તે પોલિએસ્ટર થ્રેડમાંથી કંઈપણ બનાવી શકાય છે. દક્ષિણ ભારતના કેટલાક શહેરોમાં, આ પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ બીટોમિન ભેળવીને રસ્તા બનાવવા માટે પણ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેના પ્રારંભિક પરિણામો ખૂબ સારા છે. આ મશીનોની વિશેષતા એ છે કે તે ભીડવાળી કોઈપણ જગ્યાએ સરળતાથી લાગુ થઈ શકે છે. એક મશીનની કિંમત લગભગ ચારથી પાંચ લાખ રૂપિયા છે.

આવી પ્લાસ્ટિકની બોટલોથી બનેલી ટી-શર્ટ અને ટોપી
પૂર્વ મધ્ય રેલ્વે (સીપીઆરઓ)ના મુખ્ય જનસંપર્ક અધિકારી (સીપીઆરઓ) રાજેશ કુમારે ન્યૂઝ એજન્સી સાથેની મુલાકાતમાં જણાવ્યું હતું કે, રેલ્વે સ્ટેશનો પર વેન્ડિંગ મશીનમાં જમા થતી પ્લાસ્ટિકની બોટલોને કચડી નાખવાનું અને ટી-શર્ટ અને કેપ્સ બનાવવાનું કામ કરવામાં આવશે. વપરાયેલી પ્લાસ્ટિકની બોટલમાંથી ટી-શર્ટ અને કેપ બનાવવા માટે પૂર્વ સેન્ટ્રલ રેલ્વેએ મુંબઇની એક કંપની સાથે જોડાણ કર્યું છે.

ઝારખંડમાં પ્લાસ્ટિકથી બનેલા ટી-શર્ટનું પ્રદર્શન
સીપીઆરઓએ કહ્યું કે તાજેતરમાં ઝારખંડની રાજધાની રાંચીમાં આવી ટી-શર્ટનું પ્રદર્શન મૂકવામાં આવ્યું હતું. લોકોને આ પ્રદર્શન ખૂબ ગમ્યું હતું. જો રેલ્વેનો આ પ્રયોગ સફળ રહ્યો તો ટૂંક સમયમાં પ્લાસ્ટિકની બોટલોથી બનેલી ટી-શર્ટ અને ટોપી બજારમાં દેખાશે. તેનું કાપડ પોલિએસ્ટર જેવું છે. હાલમાં પૂર્વ સેન્ટ્રલ રેલ્વેએ પાયલોટ પ્રોજેક્ટ તરીકે ચાર સ્ટેશનથી આ યોજના શરૂ કરી છે.

પર્યાવરણીય સંરક્ષણ માટે અસરકારક પગલાં
જે પ્લાસ્ટિકની બોટલો ખરીદવામાં આવે છે અથવા ટ્રેનની મુસાફરી પર ઉપલબ્ધ છે તેને મુસાફરી પુરી થયા બાદ પુરા થયા પછી કચરાપેટીમાં નાખવામાં આવે છે. મુસાફરો ઘણીવાર આ વપરાયેલી પ્લાસ્ટિકની બોટલોને ટ્રેનમાં મૂકી દે છે અથવા પ્લેટફોર્મ અથવા ટ્રેકની આસપાસ ફેંકી દે છે. તે પ્રદૂષણ વધારે છે, ઘણીવાર આ પ્લાસ્ટિકની બોટલો ગટરને ચોક-અપ પણ કરે છે તેને કારણે ઘણી વખત આ મોટી તકનીકી મુશ્કેલીઓ પણ થાય છે. આ રીતે પૂર્વ મધ્ય રેલ્વેનો પાઇલટ પ્રોજેક્ટ સ્ટેશનને સ્વચ્છ રાખવામાં મદદ કરશે. આ પર્યાવરણ સંરક્ષણ તરફના અસરકારક પગલાઓ પણ સાબિત કરી શકે છે.

મોબાઇલ પર વાઉચર પેમેન્ટ આવશે
વેન્ડિંગ મશીનમાં પ્લાસ્ટિકની બોટલ નાખવાની સાથે મુસાફરને ત્યાં પણ પોતાનો મોબાઇલ નંબર દાખલ કરવો પડે છે. એકવાર મશીનમાં બોટલ ક્રેશ થઈ જાય પછી, પેસેન્જર આપેલા મોબાઇલ નંબર પર આભાર સંદેશ સાથે પાંચ રૂપિયાના વાઉચર મેળવી લે છે. રેલવે અનુસાર, આ વાઉચર્સ મોટાભાગના સ્થળોએ ખરીદી માટે માન્ય છે. રેલવે ઘણી મોટા શોરૂમ અને રિટેલ ચેન કંપનીઓ સાથે સતત વાટાઘાટો કરી રહી છે. કેટલીક જગ્યાએ આ વાઉચરનો ઉપયોગ શરૂ પણ થયો છે.

કંપની દ્વારા જણાવવામાં આવ્યું હતું કે પેટ યાર્ન સંપૂર્ણપણે ઇકો ફ્રેન્ડલી છે. તેમાં એક અલગ પ્રકારનો ગ્લો છે. પાણીપત ઉપરાંત ગુજરાતમાં પણ અનેક કારખાનાઓ પ્લાસ્ટિકના કચરામાંથી યાર્ન બનાવી રહી છે. તે સમયે તે પણ બહાર આવ્યું હતું કે રોજની લગભગ નવ લાખ રૂપિયાની ખાલી પ્લાસ્ટિક બોટલનો ધંધો એકલા બનારસમાં છે.

Leave a Response

error: Content is protected !!